Հոդվածում առաջին անգամ համադրված և ամբողջական քննության են ենթարկվում 1922-1923 թվականներին խորհրդահայ մամուլում տեղ գտած Զարյանի հրապարակումներն արվեստի, գրականության, մասնավորապես թատրոնի մասին՝ որպես գեղագիտական միասնական համակարգի կոնկրետ դրսևորումներ։ Միաժամանակ ներկայացվում են նրա գործունեությանն ու ստեղծագործական մտածողությանը վերաբերող տարբեր անդրադարձներն ու հաղորդումները: Ուսումնասիրության նպատակն է բացահայտել այս շրջանում Զարյանի գաղափարական-գեղագիտական հայեցակարգի հիմնական առանձնահատկությունները, «համայնատրոփ» ազգային թատրոնի ստեղծման և զարգացման վերաբերյալ նրա մոտեցումները,ներկայացնել եվրոպական մշակութային փորձառության մասնավորապես Վերհառնի ազդեցության առանձին դրվագներ, ինչպես նաև պարզել 1922-1923 թվականներին Զարյանի նկատմամբ խորհրդահայ գրական միջավայրում դրսևորված վերաբերմունքի առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվել են պատմահամեմատական, պատմամշակութային և համադրական վերլուծության մեթոդները, որոնք հնարավորություն են տվել Զարյանի գաղափարները դիտարկել ինչպես ժամանակի հասարակական-մշակութային համատեքստում, այնպես էլ նրա ամբողջական ստեղծագործական ուղու շրջանակում։

Բանալի բառերԿոստան Զարյան Էմիլ Վերհառն «համայնատրոփ թատրոն» «Բարձրավանք» «Պայքար» գեղագիտական նոր պահանջներ ազգային ինքնություն