Մերի Խաչատրյան - ԿԵՐՊԱՐԱՆԱՓՈԽՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԱՅԼԱՇԽԱՐՀԻ ԱՆՔԱԿՏԵԼԻ ՄԱՍ ՂԱԶԱՐՈՍ ԱՂԱՅԱՆԻ ՀԵՔԻԱԹՆԵՐԻ ՕՐԻՆԱԿՈՎ
Լեզուն՝
Հայերեն
Կերպարանափոխությունը կամ մետամորֆոզը հունարեն “metamorphosis” բա¬ռից լայ-նո¬րեն տա¬րած¬¬ված է աշխարհի տարբեր ժողովուրդների առասպելաբանության, բա¬նահյու¬սու-թյան, գեղարվեստական գրականության տարբեր ժանրերում: Այս դիտանկ¬յու¬նից առանձնանում է հատ¬կապես հեքիաթի ժանրը, որը, սերտորեն կապված լինելով հնագույն դիցաբանական պատ¬կե¬րացումների, ծիսապաշտամունքային հավատա¬լիք¬ների, մարդու հոգևոր գործունեության, աշ¬խարհընկալման առանձնահատկու¬թ¬յունների հետ, բացահայտում է աշխարհի մասին մարդու ու¬նե¬ցած նախնական պատ¬կերա¬ցում¬ները, որոնց շարքում ուրույն տեղ ունեն նաև կերպարանա¬փոխ¬ման մասին հավատա¬լիք¬ները։ Կերպարանափոխության մոտիվը, լինելով հեքիաթների սիրված, տարածված և հայտ¬նի հնարներից մեկը, արտահայտվել է նաև հայ դասա¬կան գրականության նշա¬նավոր դեմքերից մե¬կի՝ Ղազարոս Աղայանի հեքիաթական աշխարհում։ Այն վառ դրսևոր¬վել է «Եղեգնուհի», «Զանգի-Զրանգի», «Արեգնազան կամ կախար¬դա¬կան աշխարհ», «Քիչ էլ, քիչ էլ», «Օձամանուկ և Արևահատ» հեքիաթներում՝ հա¬ղորդելով հեքիաթի տեքստին գունագեղություն և ծառայելով սյուժեի զար¬գաց¬մանը։Այս աշխատանքի շրջանակներում ուսումնասիրելով հնագույն ժամանակներից ի վեր մար¬¬¬դու և ոգեղենացած առարկաների, կենդանիների միջև պատկերացվող փոխա¬դարձ և խորհրդա¬¬վոր կերպարանափոխումերի մասին հավատալիքները, փո¬խակերպ¬ման շուրջ բանա-գի¬տության, գրականագիտության մեջ արտահայտված մի շարք պատ¬կերացումները՝ հնարա¬վո-րու¬թյուն ենք ստանում նորովի քննելու Ղա¬զա¬րոս Աղայանի ստեղծագործական աշխարհը, առա¬վել խորքային պատկերացում կազմելու գեղար¬վես¬տա¬կան տեքստի շրջանակում կերպարանա¬փո¬խության մոտի¬վի դրսևորման և գործա¬ռու¬թային նշանակության վերաբերյալ։
Բանալի բառերՂազարոս Աղայան կերպարանափոխության մոտիվ hրաշա¬պա¬տում հեքիաթ գործառույթ հավատալիք սեռափոխություն այլաշխարհ ան¬¬ցումային ծես պատիժ փրկություն:
