Գուրգեն Խանջյանի վիպագրական արձակը նոր` 21-րդ դարասկզբին ոչ միայն գեղարվեստական վերելքի շրջան է գծում հայ արձակում, այլև ձևավորում է աշխարհայացքի, պոետիկայի նոր ըմբռնում: Դրա վկայությունն են 21-րդ դարի երկու տասնամյակներին հեղինակի հրապարակած «Լուր չկա» 2006, «Ենոքի աչքը» 2012 և, առանձնապես, «Տու´ր ձեռքդ, պստլո´» 2017 վեպերը, որոնք թեմատիկ և գեղարվեստական ամբողջական համակարգի մասեր են: Ահա ինչու թեմատիկ և աշխարհայացքային միասնության «ներսում» են քննվում Խանջյանի վեպերի գրապատմական նշանակությունը, աշխարհայացքի և պոետիկայի նորությունը:Գուրգեն Խանջյանի վիպագրական արձակի գրական արժեքը` վերլուծական եղանակով, իր ամբողջության մեջ, առաջին անգամ է դառնում քննության նյութ, ինչն ինքնին նորություն է մեր գրականագիտության մեջ:

Բանալի բառեր Գուրգեն Խանջյան հայ արձակ քննադատություն 21-րդ դարասկզբ աշխարհայացք պոետիկա ներաշխարհ

Սույն հոդվածը նվիրված է անգլիացի գրող Թոմաս Հարդիի 1840-1928 «Թեսսը Դարբըրվիլ տոհմից» վեպի վերլուծությանը՝ նատուրալիստական պոետիկայի և գենդերային խնդիրների փոխկապակցության տեսանկյունից։ Հետազոտության նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են իրականության նատուրալիստական պատկերման սկզբունքները դետերմինիզմը, միջավայրի ազդեցությունը, պատահականության դերը ներգործում հասարակական կյանքում կին-տղամարդ հարաբերությունների ներկայացման վրա և ձևավորում վեպի գեղարվեստական համակարգը։Հոդվածում հիմնավորվում է, որ Թեսսի կերպարը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես անհատական ողբերգության կրող, այլև որպես վիկտորիանական հասարակության գենդերային անհավասարության և երկակի բարոյական չափանիշների քննադատության արտահայտություն։ Միաժամանակ վերլուծվում է սոցիալական միաջավայրի և շրջապատող բնաշխարհի դերը՝ որպես հերոսուհու ճակատագիրը ձևավորող ակտիվ գործոններ։Հետազոտության արդյունքները թույլ են տալիս եզրակացնել, որ «Թեսսը Դարբըրվիլ տոհմից» վեպում կնոջ հասարակական կարգավիճակի հետ կապված խնդիրները դառնում են գրողի սոցիալական քննադատության առանցքային գործիքներից մեկը, իսկ նատուրալիստական պոետիկան՝ այդ քննադատության գեղարվեստական հիմքը։

Բանալի բառերԳենդերային խտրականություն նատուրալիստական պոետիկա դետերմինիզմ վիկտորիանական հասարակություն երկակի բարոյական չափանիշներ կարծրատիպ անհատի ճակատագիր: